Małżeństwo Stefana i Dorothee Andresów

 

stefanandresgesStefan Paul Andres – pisarz urodzony 26. czerwca 1906 w Trittenheim-Dhrönchen, zmarły 29. czerwca 1970 w Rzymie (grób: Camposanto Teutonico). Urodzony w rodzinie młynarskiej, która została zmuszona do pozostawienia użytkowanego młyna z powodu budowy tamy. Następuje to gdy ma 4 lata i z całą rodziną przeprowadza się do Schweich, gdzie spędza swoją młodość. Po ukończeniu szkoły powszechnej (1912- 1918) wyznaczony przez rodziców do posługi kapłańskiej trafia w 1918 do Collegium Josephinum redemptorystów w Vaals, gdzie uczęszcza do gimnazjum. Jesienią 1920 seminarzysta za radą swojego przełożonego opuszcza szkołę i w roku 1921 próbuje swoich sił jako postulant u Braci Miłosierdzia Maryi Wspomożycielki w Trewirze, opiekując się chorymi. Po krótkim czasie przenosi się do Internatu Braci Miłosierdzia św. Franza Xavera w Bleyerheide, niedaleko Aachen (23.04.1921 do1924) – w tym czasie powstają jego pierwsze próby pisarskie. Ale i u Braci Miłosierdzia nie zagrzewa długo miejsca bo w latach 1925/26 Andres przygotowuje się w Neuss do egzaminu nauczycielskiego, który zdaje 17.03.1926 roku. Mieszka w owym czasie w Dormagen, gdzie poza przygotowaniami do egzaminu pracuje w zamkniętym zakładzie opieki. We wrześniu 1926 jeszcze raz próbuje życia zakonnego wstępując do nowicjatu zakonu Kapucynów w Krefeld-Inrath, jednak pod koniec otrzymuje tzw. consilium abeundi (doradzenie wycofania się, złagodzona forma relegacji).

Na początku stycznia 1928 Andres zostaje redaktorem naczelnym katolickiego miesięcznika »Der Marienborn«, w którym publikuje wcześniejsze, w późniejszym okresie mniej przez niego cenione prace. Konwikt biskupów w Bensheim zaoferował mu możliwość uczenia łaciny; jednocześnie mógł się przygotować do eksternistycznej matury, którą zdał ostatecznie w lutym 1929. Wrócił do rodzinnego domu i powziął decyzję, nie kontynuować nauki na kierunku teologicznym. Jego uwaga skierowała się ku germanistyce, historii sztuki i filozofii. Za miejsce studiów obrał sobie Kolonię (1929-31), gdzie miał możliwość nawiązania kontaktów z artystycznym środowiskiem Düsseldorfu.

Latem 1931 przeniósł się na Uniwersytet w Jenie gdzie poznał swoją przyszłą żonę, studentkę medycyny Dorothee Freudiger z Łomnicy na Dolnym Śląsku. Pomimo skromnych możliwości finansowych Andres kontynuował studia w zimowym semestrze 1931/1932 na berlińskim Uniwersytecie Humboldta. Po publikacji „Bruder Lucifer”/ „Brat Lucyfer” i otrzymaniu stypendium z fundacji Abrahama Lincolna, urzeczywistnił w roku 1932 swoje marzenie o podróży do Włoch, która odciska głęboki ślad na życiu pisarza. Młody autor nie kończy studiów. Po przeprowadzce do Kolonii żeni się w roku 1932 z Dorothee Freudiger, najzagorzalszą entuzjastką jego literackiej twórczości. W narodowosocjalistycznych Niemczech trudno jest młodemu autorowi zapuścić korzenie – w kolejnych latach lawiruje między strachem a przystosowaniem się. Przejęcie władzy przez narodowych socjalistów przerywa jego działalność w kolońskim radio i powoduję przeprowadzką z żydowskiego pochodzenia żoną do włoskiego Positano.

Na krótki okres, nim Andres nie otrzyma wypowiedzenia z radia, oboje wracają. Przez Łomnicę, gdzie jego teściowe prowadzili tartak, Monachium, powraca wraz ze swoją rodziną do śródziemnomorskiego miasteczka Positano. Napisana w Łomnicy nowela „El Greco malt den Großinquisitor” / „El Greco maluje Wielkiego Inkizytatora”, staje się subtelną rozprawą własną z współczesną historią. Pomimo powstania w 1938 roku politycznej osi Niemcy-Włochy Andres pozostaje na emigracji w Positano. Ten okres twórczości, na który składają się powieści, nowele, opowiadania i wiersze należy zaliczyć do najbardziej płodnego. Opublikowane w 1941 roku inne sztandarowe, nie tylko krytyczne wobec stosunków, wydarzeń i zjawisk we współczesnym świecie dzieło: „Wir sind Utopia” / „Jesteśmy Utopią” było w późniejszym czasie wystawiane wielokrotnie na deskach teatru i zekranizowane. Śmierć najstarszej córki w 1942 znalazła głębokie odzwierciedlenie w lirycznej formie twórczości pisarza. Po wylądowaniu aliantów we Włoszech w 1943 Andres wygłaszał na ich zlecenie odezwy do Niemców. Odmówiono mu wcześniejszego powrotu do Niemiec, tak więc w 1948 mógł przyjeżdżać tylko na odczyty a mógł powrócić z rodziną na fali repatriacji dopiero w 1949/1950. Znalazł zamieszkanie w Unkel am Rhein i tuż po powrocie otrzymał w 1949 Reńską Nagrodę Literacką. Podczas II Międzynarodowego Kongresu Młodzieży w 1948 w Monachium nawiązał znajomość ze swoim późniejszym wydawcą Kl. Piperem, w którego wydawnictwie ukazała się większość jego dzieł. Andres był członkiem PEN-u i Darmstädter Akademie für Sprache und Dichtung / Darmstadzkiej Akademii Języka i Poezji. Jego twórczość literacka została uhonorowana poprzez przyznanie w lipcu 1952 Nagrody Literackiej landu Nadrenia-Palatynat. W lipcu 1954 odebrał nagrodę w dziedzinie sztuki landu Nadrenia-Westfalia. Również Republika Włoska, która stała się jego drugim domem, doceniła Andresa w roku 1957 przyznaniem Krzyża Komandorskiego. Republika Federalna Niemiec nadała pisarzowi w styczniu 1958 Wielki Krzyż Zasługi Republiki Federalnej Niemiec, po tym jak w 1957 odebrał Nagrodę Dramaturgów miastaproj_stef1 Oldenburg. W proteście przeciw ustawie dot. bezwartościowej literatury młodzieżowej i zbrojeniom atomowym Bundeswehry Andres zaangażował się szczególnie także na niwie politycznej. Bezkompromisowo opowiadał się za zbliżeniem Wschodu z Zachodem jak też wyrażał nadzieję na ponowne niemieckie zjednoczenie. W Düsseldorfie we wrześniu 1950 roku miała miejsce prapremiera najlepszego spośród jego dramatów, dzieła „Gottes Utopia” / „Boska Utopia” w reżyserii Gustava Gründgensa, którego odbyło się jeszcze wiele przedstawień. Utwór został nagrodzony w 1953 w Berlinie medalem Jochena Kleppera. Wystawienie na deskach teatru dramatu pod tytułem „Sperrzonen”/ „Zakazane strefy”, traktującego o narodowym socjalizmie i holokauście wywołało skandal.

Jesienią 1961 Andres podjął decyzję o powrocie do Włoch. Decyzja była wyrazem pewnego rodzaju rozczarowania sytuacją w Niemczech, która nie współgrała z wyobrażeniami pisarza na temat kształtu odrodzonych Niemiec. Podczas II Soboru Watykańskiego utworzył w swym rzymskim domu miejsce spotkań osobistości z kręgu literatury i teologii. Literackie dzieła Andresa stały się stonowane, akcentowane jednak silniej filozoficznymi tematami. W swoją ostatnią wielką podróż udał się w 1968 do Azji i na Daleki Wschód. Po nieskomplikowanym zabiegu operacyjnym pojawiły się powikłania na skutek których pisarz umiera. Andres uprawiał w swojej twórczości formę chrześcijańskiego egzystencjalizmu, w której przedstawiał życie człowieka rozdarte pomiędzy wolnością a winą. Jego dzieła pokazują rozwój, w którym skłania się z czasem ku tematom ze kręgu kultury antycznej i mitologicznej, by dzięki tym zabiegom ukazać w formie literackiej ponadczasowe problemy człowieka. Dzięki temu jego twórczość literacka pozostaje wciąż aktualna, współczesna, ponieważ przedstawia krytykę współczesności. Chrześcijańskość w poszukiwaniu Boga i prawdy jest nacechowana humanistyczną, krańcowo neoplatońską i niedogmatyczną wykładnią wiary.